راهنمای کامل تهیه گزارش حسابرس مستقل (طبق دستورالعمل ۱۴۰۱)

مقدمه‌ای بر دستورالعمل جدید گزارش حسابرس مستقل

گزارش حسابرس مستقل یکی از مهم‌ترین اسناد برای ذی‌نفعان شرکت‌ها، از جمله سرمایه‌گذاران، اعتباردهندگان و نهادهای نظارتی است. کمیته فنی سازمان حسابرسی در آذرماه ۱۴۰۱، دستورالعمل جدیدی را برای تهیه و ارائه این گزارش‌ها منتشر کرده است که اجرای آن برای حسابرسی صورت‌های مالی با دوره مالی شروع شده از ۱ فروردین ۱۴۰۱ و پس از آن الزامی است. این راهنما با هدف ایجاد هماهنگی و شفافیت بیشتر، بر اساس آخرین استانداردهای حسابرسی تدوین شده است.

ساختار کلیدی گزارش حسابرس مستقل طبق دستورالعمل جدید

این دستورالعمل، ساختار و محتوای گزارش حسابرس را به طور دقیق مشخص می‌کند تا از یکپارچگی و قابل فهم بودن آن برای استفاده‌کنندگان اطمینان حاصل شود. در ادامه به بررسی بخش‌های اصلی این گزارش می‌پردازیم.

۱. بخش اظهارنظر (Opinion)

این بخش، هسته اصلی گزارش است و باید در ابتدای آن قرار گیرد. عنوان این بخش بسته به نوع نظر حسابرس تغییر می‌کند:

• اظهارنظر مقبول (تعدیل نشده): زمانی که صورت‌های مالی وضعیت مالی و عملکرد شرکت را به نحو منصفانه نشان می‌دهد.
• اظهارنظر مشروط: در صورتی که تحریف‌ها بااهمیت اما غیرفراگیر باشند یا حسابرس نتواند شواهد کافی و مناسب کسب کند.
• اظهارنظر مردود: زمانی که آثار تحریف‌ها بر صورت‌های مالی، بااهمیت و فراگیر (اساسی) است.
• عدم اظهارنظر: هنگامی که به دلیل محدودیت در رسیدگی یا وجود ابهامات فراگیر، حسابرس قادر به کسب شواهد کافی برای اظهارنظر نباشد.

۲. مبانی اظهارنظر (Basis for Opinion)

بلافاصله پس از بخش اظهارنظر، این بخش قرار می‌گیرد و دلایل منجر به اظهارنظر صادر شده را توضیح می‌دهد. در این قسمت به موارد زیر اشاره می‌شود:

• تصریح به انجام حسابرسی طبق استانداردهای حسابرسی.
• تأکید بر استقلال حسابرس مطابق آیین رفتار حرفه‌ای.
• بیان این موضوع که شواهد حسابرسی کسب‌شده برای اظهارنظر، کافی و مناسب است.

در صورت ارائه نظر تعدیل‌شده (مشروط، مردود یا عدم اظهارنظر)، توصیف کامل دلایل و ماهیت تحریف‌ها یا محدودیت‌ها در این بخش ارائه می‌گردد.

۳. مسائل عمده حسابرسی (Key Audit Matters)

این بخش برای شرکت‌های پذیرفته شده در بورس الزامی است. گزارش حسابرس مستقل باید شامل مسائلی باشد که به قضاوت حرفه‌ای حسابرس، در حسابرسی دوره جاری بیشترین اهمیت را داشته‌اند. برای هر مسئله، حسابرس باید توضیح دهد که چرا آن را بااهمیت تشخیص داده و در جریان حسابرسی چگونه با آن برخورد کرده است. این بخش به افزایش شفافیت فرآیند حسابرسی کمک شایانی می‌کند.

سایر بخش‌های مهم و مسئولیت‌ها

علاوه بر موارد فوق، دستورالعمل جدید بر بخش‌های دیگری نیز تأکید دارد که درک گزارش را برای استفاده‌کنندگان کامل‌تر می‌کند.

ابهام بااهمیت در ارتباط با تداوم فعالیت

اگر تردیدی جدی نسبت به توانایی واحد تجاری برای ادامه فعالیت وجود داشته باشد و این موضوع به نحو مناسبی در صورت‌های مالی افشا شده باشد، حسابرس یک بخش جداگانه با این عنوان اضافه می‌کند تا توجه استفاده‌کنندگان را به این ریسک مهم جلب نماید.

مسئولیت‌های هیئت‌مدیره و حسابرس

گزارش باید به طور شفاف مسئولیت‌های هر یک از طرفین را مشخص کند:

• مسئولیت هیئت‌مدیره: تهیه صورت‌های مالی منصفانه، طراحی و حفظ کنترل‌های داخلی مؤثر و ارزیابی تداوم فعالیت.
• مسئولیت حسابرس: کسب اطمینان معقول از نبود تحریف بااهمیت در صورت‌های مالی و صدور گزارش حاوی اظهارنظر بر اساس استانداردهای حسابرسی.

منبع: این مقاله بر اساس “دستورالعمل تهیه و ارائه گزارش حسابرس مستقل و بازرس قانونی نسبت به صورت‌های مالی” مصوب کمیته فنی در آذر ۱۴۰۱ تهیه شده است.