استاندارد IFRS 9: راهنمای کامل ابزارهای مالی و کاهش ارزش
استاندارد IFRS 9 با عنوان «ابزارهای مالی» که در ژوئیه ۲۰۱۴ توسط هیئت استانداردهای حسابداری بینالمللی (IASB) منتشر شد، یک تحول بزرگ در گزارشگری مالی محسوب میشود. این استاندارد به عنوان جایگزینی برای IAS 39، یک رویکرد واحد و یکپارچه برای طبقهبندی، اندازهگیری، کاهش ارزش و حسابداری پوشش ریسک ارائه میدهد. هدف اصلی آن، افزایش شفافیت و ارائه اطلاعات مفیدتر به کاربران صورتهای مالی در مورد زیانهای اعتباری مورد انتظار است.
مقدمهای بر استاندارد IFRS 9: یک رویکرد یکپارچه
نسخه نهایی استاندارد بینالمللی گزارشگری مالی شماره 9 (IFRS 9)، مراحل مختلف حسابداری ابزارهای مالی را در یک سند واحد گرد هم آورده است. این استاندارد بر اساس یک رویکرد منطقی برای طبقهبندی و اندازهگیری داراییهای مالی ساخته شده که مدل تجاری مدیریت داراییها و ویژگیهای جریان نقدی آنها را منعکس میکند. یکی از مهمترین نوآوریهای آن، معرفی یک مدل زیان اعتباری مورد انتظار آیندهنگر است که به شناسایی بهموقعتر زیانهای وام کمک میکند.
علاوه بر این، IFRS 9 به مسئله «ریسک اعتباری» خود واحد تجاری میپردازد و الزام میکند که تغییرات ارزش منصفانه ناشی از ریسک اعتباری بدهیها، در سایر درآمدهای جامع شناسایی شود تا از ایجاد سودهای غیرواقعی جلوگیری گردد.
تاریخچه و پیشینه پروژه IFRS 9
استاندارد IFRS 9 جایگزین استاندارد بینالمللی حسابداری 39 (IAS 39) میشود که به دلیل پیچیدگیهایش همواره مورد انتقاد تهیهکنندگان و کاربران صورتهای مالی بود. اصلاح حسابداری ابزارهای مالی یکی از اهداف اصلی توافقنامه نورواک ۲۰۰۲ بین IASB و هیئت استانداردهای حسابداری مالی ایالات متحده (FASB) بود.
دلایل تسریع در تدوین استاندارد
بحران مالی جهانی، فرآیند تدوین IFRS 9 را تسریع بخشید. ذینفعان کلیدی مانند گروه ۲۰ (G20) بر لزوم بهبود موارد زیر تأکید داشتند:
- بهموقع بودن شناسایی زیانهای اعتباری مورد انتظار
- کاهش پیچیدگی ناشی از مدلهای متعدد کاهش ارزش
- رسیدگی به مسئله ریسک اعتباری
هیئت استانداردهای حسابداری بینالمللی در طول این پروژه همکاری نزدیکی با FASB داشت، اما در نهایت این تلاشها به یک راهحل کاملاً همگرا منجر نشد. این استاندارد برای دورههای سالانهای که از ۱ ژانویه ۲۰۱۸ یا پس از آن شروع میشوند، لازمالاجرا است.
طبقهبندی و اندازهگیری در استاندارد IFRS 9
یکی از بزرگترین تغییرات در IFRS 9، رویکرد منطقی و مبتنی بر اصل برای طبقهبندی و اندازهگیری داراییهای مالی است. این رویکرد جایگزین قوانین پیچیده و متعدد IAS 39 شده است.
مقایسه طبقهبندی در IAS 39 و IFRS 9
- IAS 39: مبتنی بر قوانین پیچیده، دارای مدلهای چندگانه کاهش ارزش و قوانین دشوار برای تجدید طبقهبندی.
- IFRS 9: مبتنی بر اصول، طبقهبندی بر اساس مدل تجاری و ماهیت جریانهای نقدی، دارای یک مدل واحد کاهش ارزش و ارائه سود و زیان ریسک اعتباری در سایر درآمدهای جامع (OCI).
معیارهای طبقهبندی داراییهای مالی
دو معیار اصلی برای طبقهبندی و اندازهگیری داراییهای مالی در IFRS 9 استفاده میشود:
- مدل تجاری واحد تجاری: نحوه مدیریت داراییهای مالی برای ایجاد جریانهای نقدی (از طریق جمعآوری جریانهای قراردادی، فروش داراییها یا هر دو).
- ویژگیهای جریان نقدی قراردادی: آیا جریانهای نقدی صرفاً پرداخت اصل و فرع (SPPI) هستند یا خیر.
مدل کاهش ارزش آیندهنگر
در طول بحران مالی، تأخیر در شناسایی زیانهای اعتباری تحت مدل «زیان متحمل شده» IAS 39، یک ضعف اساسی در استانداردهای حسابداری شناخته شد. استاندارد IFRS 9 با معرفی یک مدل آیندهنگر، این مشکل را برطرف میکند.
ویژگیهای کلیدی مدل کاهش ارزش IFRS 9
- آیندهنگر بودن: دیگر نیازی به وقوع یک رویداد محرک برای شناسایی زیان اعتباری نیست.
- شناسایی بهموقع: واحد تجاری ملزم است زیانهای اعتباری مورد انتظار را در همه زمانها شناسایی و بهروزرسانی کند.
- استفاده از اطلاعات گسترده: این مدل بر اساس اطلاعات معقول و قابل پشتیبانی (شامل دادههای تاریخی، جاری و پیشبینیشده) عمل میکند.
حسابداری بدهیهای مالی و ریسک اعتباری
IFRS 9 الزامات IAS 39 برای بدهیهای مالی را عمدتاً بدون تغییر حفظ کرده است، زیرا بازخوردها نشان میداد که این بخش به خوبی عمل میکند. با این حال، یک تغییر مهم برای رسیدگی به نوسانات ناشی از ریسک اعتباری خود واحد تجاری اعمال شده است.
بر اساس IFRS 9، تغییرات در ارزش منصفانه بدهیهای مالی (که با اختیار ارزش منصفانه یا FVO اندازهگیری میشوند) که ناشی از تغییر در ریسک اعتباری خود واحد تجاری است، باید به جای سود یا زیان، در سایر درآمدهای جامع (OCI) شناسایی شود. این رویکرد از شناسایی سودهای غیرمنطقی در زمان کاهش کیفیت اعتباری شرکت جلوگیری میکند.
برای اطلاعات بیشتر و دسترسی به متن کامل استاندارد، میتوانید به وبسایت رسمی بنیاد IFRS مراجعه کنید.
منبع: مروری بر استاندارد بین المللی گزارشگری مالی 9 – ابزارهای مالی – دکتر الهه ملک خدایی
