نقش مشاورهای حسابرسی داخلی: فراتر از اطمینانبخشی برای خلق ارزش
نقش مشاورهای حسابرسی داخلی به عنوان یک فعالیت مستقل، اطمینانبخش، واقعبینانه و مشاورهای، برای ارزشافزایی و بهبود عملیات سازمان طراحی شده است. این رویکرد نوین با فراهم ساختن یک دیدگاه سیستماتیک و روشمند برای ارزیابی و بهبود اثربخشی فرآیندهای مدیریت ریسک، کنترل و راهبری، سازمان را در دستیابی به اهدافش یاری میکند.
تکامل حسابرسی داخلی: از اطمینانبخشی تا مشاوره
در تحولات اخیر حرفه حسابرسی، ایفای وظیفه و نقش مشاورهای حسابرسی داخلی در کنار وظیفه مرسوم اطمینانبخشی قرار گرفته است. در این ظرفیت جدید، حسابرسان داخلی باید با رویکردی مبتنی بر تحلیل ریسک، به ارزیابی کنترلهای داخلی و سنجش اثربخشی، کارایی و صرفه اقتصادی در پیشبرد اهداف سازمان به مدیریت ارشد یاری رسانند. یکی از اصلیترین روشهایی که حسابرسی داخلی میتواند ایجاد ارزش کند، مشاوره به مدیریت ارشد و ارائه راهکار در حل مسائل سازمانی است.
تفاوت خدمات اطمینانبخشی و خدمات مشاورهای
خدمات اطمینانبخشی شامل ارزیابی واقعبینانه شواهد توسط حسابرس داخلی برای ارائه اظهارنظر یا نتیجهگیریهای مستقل در خصوص واحد تجاری، عملیات، فرآیندها یا سیستمها است. اما خدمات مشاورهای تفاوتهای اساسی دارند:
- طرفهای درگیر: در خدمات اطمینانبخشی، سه طرف (حسابرس داخلی، واحدهای مورد رسیدگی، و استفادهکننده) درگیر هستند، در حالی که در خدمات مشاورهای، دو طرف (حسابرس داخلی و متقاضی یا مدیریت) حضور دارند.
- اهداف کار: هدف اطمینانبخشی، ارائه نظر مستقل است، اما هدف مشاوره، ارائه توصیه و راهکار بنا به درخواست مدیریت است.
- دامنه خدمات: دامنه خدمات مشاورهای طبق توافق با متقاضی تعیین میشود و تا زمانی ادامه مییابد که به استقلال یا بیطرفی حسابرسان داخلی لطمه نزند.
مهم است بدانیم که این دو خدمت مکمل یکدیگرند. کار اطمینانبخشی ممکن است نیاز به یک کار مشورتی را شناسایی کند و کارهای مشورتی نیز به دانش حسابرس داخلی در مورد مدیریت ریسک، کنترل و راهبری میافزاید و به اظهارنظر کلی او کمک میکند.
انواع خدمات مشاورهای حسابرسی داخلی
خدمات مشاورهای بر اساس ماهیت به سه دسته اصلی تقسیم میشوند که تمرکز اصلی آنها بر ریسک، کنترل، راهبری و استراتژی است:
۱. خدمات با ماهیت مشورتی
این خدمات معمولاً در زمان تغییرات سازمانی ارائه میشوند. برخی از نمونهها عبارتند از:
- طراحی کنترلها
- تهیه و تدوین سیاستها و روشها
- ایجاد طرحها و برنامههای مدیریت ریسک
- راهاندازی سیستمهای اطلاعاتی
۲. خدمات با ماهیت آموزشی
واحد حسابرسی داخلی به دلیل دانش و تخصصی که در حوزههای مختلف دارد، میتواند به عنوان مربی و آموزگار در سازمان عمل کند. این آموزشها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- آموزش مدیریت ریسک و کنترلهای داخلی به مدیران جدید
- شناسایی و به اشتراکگذاری بهترین روشها (Best Practices) در صنعت مربوطه
۳. خدمات با ماهیت تسهیلکنندگی
در این نوع خدمات، از حسابرس داخلی انتظار میرود که خود را بیشتر با فعالیتهای مورد نظر درگیر کند (با حفظ استقلال). حسابرسان باید مراقب باشند تا از محدوده کاری خود فراتر نروند و مسئولیتهای مدیریتی را بر عهده نگیرند. نمونههایی از این خدمات شامل:
- تسهیل فرآیند ارزیابی ریسکهای سازمان
- تسهیل فرآیند خودارزیابی کنترلها
- ایجاد ارتباط میان مدیریت و حسابرسان مستقل یا نهادهای نظارتی
آینده حسابرسی داخلی و تقویت نقش مشاورهای
آینده حرفه حسابرسی داخلی به سمت افزایش نقش مشاورهای و تبدیل شدن حسابرسان به مشاوران استراتژیک کسبوکار در حرکت است. عواملی مانند پیشرفتهای تکنولوژی، نیاز روزافزون سازمانها به راهکارهای عملی و افزایش فرهنگ استفاده از خدمات تخصصی، این روند را تسریع کردهاند.
عوامل کلیدی موفقیت در آینده:
- مشارکت فعال در امور استراتژیک شرکت
- انعطافپذیری در برنامههای حسابرسی
- بهبود و مدیریت دانش سازمانی
- تبدیل شدن به مشاوران استراتژیک و آموزگاران سازمان
در نهایت، حسابرسی داخلی با پذیرش و تقویت نقش مشاورهای خود، از یک واحد نظارتی صرف به یک شریک استراتژیک برای مدیریت تبدیل میشود که به طور مستقیم در خلق ارزش و موفقیت سازمان نقش دارد.
منبع: به اهتمام سعید ترک زاده، دبیرکل انجمن حسابرسان داخلی ایران
