مقدمهای بر چارچوب کوزو و مدل سه خط دفاعی
این مقاله با هدف کمک به سازمانها برای ارتقای ساختارهای راهبری و کنترل داخلی، به بررسی نحوه تخصیص نقشها و مسئولیتها با استفاده همزمان از چارچوب یکپارچه کنترل داخلی کوزو (COSO) و مدل سه خط دفاعی میپردازد. هر سازمانی برای دستیابی به اهداف خود با ریسکهایی مواجه است که مدیریت آنها از طریق طراحی و پیادهسازی کنترل داخلی موثر، امری ضروری است.
چارچوب کوزو اجزا و اصول لازم برای مدیریت ریسک را فراهم میکند، اما مشخص نمیکند چه کسی مسئول کدام وظیفه است. اینجاست که مدل سه خط دفاعی با شفافسازی نقشها و مسئولیتها، از ایجاد شکاف یا تکرار غیرضروری اقدامات در فرآیندهای مدیریت ریسک و کنترل جلوگیری میکند.
مدل سه خط دفاعی چیست؟
مدل سه خط دفاعی یک رویکرد ساختاریافته برای هماهنگسازی وظایف مرتبط با ریسک و کنترل در سازمان است. این مدل، صرفنظر از اندازه و پیچیدگی سازمان، سه گروه مجزا را برای مدیریت موثر ریسکها تعریف میکند که تحت نظارت مدیریت ارشد و هیئتمدیره فعالیت میکنند.
- خط اول: مالکیت و مدیریت ریسک و کنترل توسط مدیران عملیاتی و خط مقدم.
- خط دوم: پایش ریسک و کنترل برای حمایت از مدیریت (شامل واحدهای ریسک، کنترل و تطبیق).
- خط سوم: ارائه اطمینانبخشی مستقل به هیئتمدیره و مدیریت ارشد در مورد اثربخشی فرآیندها (حسابرسی داخلی).
وقتی این سه خط به درستی ساماندهی شده و به طور موثر عمل کنند، احتمال دستیابی سازمان به اهدافش به طور قابل توجهی افزایش مییابد و هیئتمدیره اطلاعات دقیق و بیطرفانهای درباره مهمترین ریسکها دریافت میکند.
نقشهای مدیریت ارشد و هیئتمدیره
اگرچه مدیریت ارشد و هیئتمدیره بخشی از این سه خط محسوب نمیشوند، اما نقش حیاتی و جدانشدنی در این مدل دارند. آنها مسئولیت نهایی تعیین اهداف، تعریف استراتژیها و ایجاد ساختارهای راهبری برای مدیریت ریسک را بر عهده دارند. تعهد و حمایت کامل آنها برای موفقیت این مدل ضروری است.
تشریح وظایف هر خط دفاعی
خط اول دفاعی: مدیریت عملیاتی
خط اول دفاعی توسط مدیران خط مقدم و میانی اداره میشود که مالکیت روزمره ریسکها و کنترلها را در اختیار دارند. این مدیران مسئولیت اصلی طراحی، پیادهسازی و اجرای فرآیندهای کنترل داخلی در حوزه عملیاتی خود را بر عهده دارند تا ریسکهای بااهمیت شناسایی و مدیریت شوند.
خط دوم دفاعی: پایش داخلی و فعالیتهای نظارتی
خط دوم شامل واحدهای تخصصی مانند مدیریت ریسک، تطبیق، کیفیت، و ایمنی است. این خط به مدیریت کمک میکند تا اطمینان یابد کنترلهای طراحیشده در خط اول، مناسب و کارآمد هستند. فعالیتهای خط دوم از عملیات روزمره مجزا هستند اما همچنان تحت کنترل و هدایت مدیریت ارشد قرار دارند. وظایف اصلی آنها عبارتند از:
- همکاری در طراحی فرآیندها و کنترلها
- تعریف شاخصهای نظارتی
- شناسایی ریسکهای نوظهور
- ارائه راهنمایی و آموزش در زمینه مدیریت ریسک
خط سوم دفاعی: حسابرسی داخلی
حسابرسی داخلی به عنوان خط سوم دفاعی، اطمینانبخشی مستقل و بیطرفانه در مورد کارایی و اثربخشی فرآیندهای راهبری، مدیریت ریسک و کنترل داخلی ارائه میدهد. وجه تمایز اصلی این خط، استقلال سازمانی بالا و گزارشدهی مستقیم به هیئتمدیره است. این استقلال به حسابرسان داخلی امکان میدهد تا ارزیابیهای قابل اتکا و عینی را به مدیریت ارشد و هیئتمدیره ارائه دهند.
نقش نهادهای برونسازمانی
اگرچه حسابرسان مستقل و نهادهای نظارتی رسماً بخشی از مدل سه خط دفاعی نیستند، اما نقش مهمی در ساختار کلی راهبری و کنترل سازمان ایفا میکنند. آنها با ارائه دیدگاهها و ارزیابیهای مستقل، میتوانند به عنوان خطوط دفاعی اضافی در نظر گرفته شوند. با این حال، کار آنها جایگزین مسئولیت اصلی سازمان برای مدیریت ریسکهای خود نیست. برای کسب اطلاعات بیشتر میتوانید به وبسایت رسمی COSO.org مراجعه کنید.
منبع: این مقاله برگردان فارسی از سند «استفاده از چارچوب کوزو در مدل سه خط دفاعی» محصول همکاری کمیته سازمانهای حامی (COSO) و انجمن حسابرسان داخلی (IIA) است که توسط مرتضی اسدی و الهه مهدوی ثابت ترجمه شده است.
