ماتریس ریسک چیست و چگونه تهیه میشود؟ راهنمای کامل
مقدمهای بر ماتریس ریسک و اهمیت آن
ماتریس ریسک یک ابزار حیاتی در فرآیند مدیریت ریسک است که به سازمانها کمک میکند تا ریسکهای شناساییشده را بر اساس دو معیار کلیدی، یعنی احتمال وقوع و شدت تأثیر، ارزیابی و اولویتبندی کنند. این ماتریس با نمایش بصری ریسکها در یک شبکه، درک بهتری از چشمانداز کلی ریسک فراهم کرده و به مدیران اجازه میدهد تا منابع خود را به طور مؤثرتری برای کنترل و کاهش مهمترین تهدیدها تخصیص دهند. استفاده صحیح از این ابزار، اساس یک برنامه مدیریت ریسک کارآمد است.
نحوه ارزیابی ریسکها در ماتریس
برای تهیه یک ماتریس تحلیل ریسک دقیق، ابتدا باید دو پارامتر اصلی را برای هر ریسک شناساییشده برآورد کنیم: شدت تأثیر و احتمال وقوع. این ارزیابی معمولاً با تخصیص امتیازات عددی انجام میشود.
مرحله اول: برآورد کمیت و شدت تأثیرگذاری
در این مرحله، میزان تأثیر منفی هر ریسک در صورت وقوع، بر اهداف و منافع سازمان سنجیده میشود. برای این کار میتوان از یک مقیاس امتیازی مانند جدول زیر استفاده کرد:
- امتیاز 5 (خیلی زیاد): تأثیر شدید (بیش از 35%) در صورت عدم تحقق اهداف.
- امتیاز 4 (زیاد): تأثیر قابل توجه (بین 26% تا 35%) بر اهداف.
- امتیاز 3 (متوسط): تأثیر متوسط (بین 16% تا 25%) بر اهداف.
- امتیاز 2 (کم): تأثیر جزئی (بین 6% تا 15%) بر اهداف.
- امتیاز 1 (خیلی کم): تأثیر بسیار اندک (تا 5%) بر اهداف.
مرحله دوم: برآورد احتمال وقوع ریسک
پس از تعیین شدت، باید احتمال به وقوع پیوستن هر ریسک را تخمین بزنیم. این ارزیابی نیز میتواند با استفاده از یک مقیاس امتیازی انجام شود:
- امتیاز 5 (خیلی زیاد): وقوع تقریباً قطعی است (احتمال بیش از 70%).
- امتیاز 4 (زیاد): احتمال وقوع زیاد است (بین 50% تا 70%).
- امتیاز 3 (متوسط): احتمال وقوع قابل توجه است (بین 25% تا 50%).
- امتیاز 2 (کم): احتمال وقوع کم است (بین 5% تا 25%).
- امتیاز 1 (خیلی کم): وقوع خیلی غیرمحتمل است (کمتر از 5%).
محاسبه سطح اهمیت و تهیه ماتریس ریسک نهایی
پس از تخصیص امتیاز به هر دو معیار، سطح اهمیت هر ریسک از طریق حاصلضرب «امتیاز احتمال وقوع» در «امتیاز شدت تأثیر» به دست میآید. این امتیاز نهایی (بین 1 تا 25) جایگاه ریسک را در ماتریس ریسک مشخص میکند.
مناطق مختلف ماتریس معمولاً با رنگهای سبز (ریسک پایین)، زرد (ریسک متوسط) و قرمز (ریسک بالا) مشخص میشوند تا اولویتهای اقدام را به صورت بصری نشان دهند. در نهایت، اطلاعات زیر در جداول نهایی تحلیل ریسک ثبت میگردد:
- ماتریس تحلیل ریسک: شامل کد ریسک، شرح ریسک، امتیاز احتمال، امتیاز شدت و امتیاز اهمیت ریسک (حاصلضرب).
- جدول اثربخشی کنترلها: این جدول علاوه بر موارد فوق، اثربخشی کنترلهای موجود برای هر ریسک را نیز ارزیابی میکند تا اقدامات اصلاحی لازم تعیین شود.
با تکمیل این مراحل، سازمان یک دید جامع و اولویتبندیشده از ریسکهای خود خواهد داشت که مبنای تصمیمگیریهای استراتژیک قرار میگیرد.
منبع: استانداردهای حسابرسی و مدیریت ریسک
