نظامنامه حسابرسی داخلی: راهنمای جامع نقش، اهداف و وظایف

حسابرسی داخلی به عنوان یک فعالیت مستقل، بی‌طرفانه، اطمینان‌بخش و مشاوره‌ای، با هدف ارزش‌آفرینی و بهبود عملکرد سازمان طراحی شده است. این فرآیند با اتخاذ یک رویکرد سیستماتیک و منظم به سازمان کمک می‌کند تا به اهداف خود دست یابد و اثربخشی فرآیندهای مدیریت ریسک، کنترل و حاکمیت سازمانی را بهبود بخشد. تحولات عمده در محیط کسب‌وکار جهانی، از جمله توسعه اقتصاد مبتنی بر دانش، افزایش رقابت و ریسک، و توجه به توسعه پایدار، اهمیت استقرار سیستم‌های دقیق سنجش عملکرد و کنترل را دوچندان کرده است. در همین راستا، نظامنامه حسابرسی داخلی شرکت بورس اوراق بهادار تهران به عنوان رکن اجرایی بازار سرمایه کشور تهیه و تنظیم گردیده است.

نقش حسابرسی داخلی در سازمان

حسابرسی داخلی با اتخاذ رویکردی روشمند و منظم، به سازمان کمک می‌کند تا اثربخشی فرآیندهای مدیریت ریسک، کنترل و حاکمیت سازمانی را ارزیابی کرده و بهبود بخشد. نقش‌های کلیدی این واحد به شرح زیر است:

• نقش اطمینان‌دهی و مشاوره: ارائه اطمینان به مدیریت و هیئت‌مدیره در مورد کفایت کنترل‌های داخلی.
• نقش ارزش‌آفرینی: بهبود عملکرد شرکت از طریق شناسایی فرصت‌ها و ارائه پیشنهادات سازنده.
• مشارکت در حل مسائل: همکاری با مدیریت برای حل مسائل پیچیده شرکت.
• تمرکز بر اهداف راهبردی: داشتن دیدگاه کلان و متمرکز بر تحقق اهداف استراتژیک شرکت.
• توسعه مفهوم کنترل: گسترش دامنه و عمق کنترل نسبت به ریسک‌های شرکت.
• ارزیابی تحقق اهداف: کمک به استقرار نظام خودکنترلی در واحدها برای ارزیابی تحقق مأموریت‌ها.

هدف اصلی حسابرسی داخلی

هدف حسابرسی داخلی باید منطبق با برنامه‌ها و اهداف شرکت باشد تا رشد و توسعه پایدار آن را تضمین کند. این واحد به هیئت‌مدیره کمک می‌کند تا اطمینان حاصل شود که موارد زیر به درستی محقق شده‌اند:

• استقرار سیستم کنترل‌های داخلی برای اطمینان از اینکه کلیه عملیات شرکت در چارچوب قانون، اساسنامه و مقررات صورت می‌پذیرد.
• اجرای برنامه‌ها در چارچوب سیاست‌های شرکت.
• قابلیت اعتماد و درستی اطلاعات و گزارش‌های منتشر شده.
• مدیریت کارآمد و اثربخش نیروی انسانی و سایر منابع.
• حفاظت از دارایی‌های شرکت.
• اطمینان‌بخشی به گزارش‌ها و شفافیت اطلاعات مالی.

جایگاه سازمانی و استقلال در حسابرسی داخلی

برای انجام مطلوب وظایف، واحد حسابرسی داخلی باید از جایگاه سازمانی مناسبی برخوردار باشد و بدون محدودیت به مدیریت ارشد و کمیته حسابرسی دسترسی داشته باشد. بر اساس ماده ۶۴ اساسنامه شرکت بورس اوراق بهادار تهران، حسابرس داخلی زیر نظر هیئت‌مدیره فعالیت می‌کند.

ارتباط با کمیته حسابرسی

کمیته حسابرسی به عنوان مرجع تخصصی برای اعلام نظر و تصمیم‌گیری در خصوص موضوعات مربوط به حسابرسی داخلی عمل می‌کند. وظایف این کمیته شامل موارد زیر است:

• بررسی منشور، طرح‌ها، فعالیت‌ها و ساختار سازمانی واحد حسابرسی داخلی.
• حصول اطمینان از عدم وجود محدودیت در انتصاب یا برکناری مدیر حسابرسی داخلی.
• بررسی اثربخشی واحد حسابرسی داخلی و پیروی آن‌ها از استانداردهای بین‌المللی.
• برگزاری جلسات منظم با مدیر حسابرسی داخلی برای تبادل نظر.
• ایجاد خط ارتباطی باز بین حسابرسان داخلی و هیئت‌مدیره.
• هماهنگ‌سازی امور حسابرسی داخلی با حسابرسی مستقل.

اختیارات و وظایف حسابرس داخلی

واحد حسابرسی داخلی اختیارات تام خود را از هیئت‌مدیره دریافت می‌کند. این اختیارات شامل دسترسی نامحدود به اسناد، مدارک، کارکنان و فعالیت‌های شرکت است و این واحد مسئول حفاظت از اطلاعات و اسرار شرکت می‌باشد. اهم وظایف آن عبارتند از:

• ارزیابی و کمک به بهبود مدیریت ریسک، سیستم‌های کنترل و راهبری.
• شناسایی و ارزیابی موقعیت‌های بااهمیت ریسک.
• ارزیابی اثربخشی و کارایی کنترل‌ها و کمک به بهبود مستمر آن‌ها.
• بررسی میزان رعایت قوانین و مقررات.
• بررسی صحت و قابلیت اطمینان اطلاعات مالی و عملیاتی.
• ارائه گزارش‌های دوره‌ای در خصوص بودجه و عملکرد شرکت.

مهارت‌ها و مسئولیت‌های حرفه‌ای

حسابرسان داخلی باید مهارت و مراقبت حرفه‌ای لازم را مطابق با استانداردهای جهانی مانند آنچه توسط انجمن حسابرسان داخلی (IIA) ترویج می‌شود، اعمال نمایند. این واحد باید از کارکنانی با تحصیلات، تجربه و آموزش مناسب برخوردار باشد تا بتوانند مسئولیت‌های خود را به خوبی انجام دهند.

مسئولیت‌های مدیریت واحد حسابرسی

• اداره واحد به طوری که بر ارزش شرکت بیفزاید.
• تهیه و تدوین برنامه‌های حسابرسی مبتنی بر ریسک.
• تخصیص منابع کافی و مؤثر برای دستیابی به برنامه‌های مصوب.
• ارائه گزارش دوره‌ای به هیئت‌مدیره و کمیته حسابرسی در مورد پیشرفت برنامه‌ها و موارد بااهمیت ریسک.

مسئولیت‌های حرفه‌ای حسابرسان

• حفظ محرمانگی کلیه اطلاعات دریافتی.
• مسئولیت در قبال صحت و دقت گزارشات ارائه شده.
• رعایت بی‌طرفی در انجام رسیدگی‌ها و اظهار نظر.
• انجام عملیات حسابرسی بر اساس استانداردهای مربوطه.

ارتباط با حسابرسان مستقل

حسابرسان داخلی و مستقل باید برای کسب شناخت از وظایف متقابل با یکدیگر همکاری کنند تا عملکرد هر دو بهبود یابد و از دوباره‌کاری‌ها پیشگیری شود. با توجه به مسئولیت‌های متفاوت، هر یک می‌توانند بر اساس قابلیت‌ها و توانمندی‌های ویژه، به کار یکدیگر اتکا و اعتماد کنند و در ضمن مشورت، کار یکدیگر را مورد توجه قرار دهند.

منبع: نظامنامه حسابرسی داخلی شرکت بورس اوراق بهادار تهران (سهامی عام) – خرداد ۱۳۸۷