راهنمای جامع کیفیت حسابرسی داخلی و 4 معیار کلیدی آن

اهمیت و دلایل ارتقای کیفیت حسابرسی داخلی

کیفیت حسابرسی داخلی نقشی حیاتی و کلیدی در مدیریت و راهبری عملیات سازمان‌ها ایفا می‌کند. سازمان‌هایی که از واحد حسابرسی داخلی کارآمد و اثربخش برخوردارند، ارزیابی بهتری نسبت به شناسایی خطرات، فرایندهای کسب‌وکار و سیستم تجاری خود دارند و از اقدامات اصلاحی مناسب برای بهبود مستمر محیط کاری خود استفاده می‌کنند. مدیران برای اداره بهتر سازمان، خواهان استقرار یک واحد حسابرسی داخلی کارآمد هستند تا پیش از حسابرسی مستقل، از نواقص آگاه شده و آن‌ها را اصلاح کنند. ذی‌نفعان نیز به حسابرسی داخلی به عنوان یکی از بازوهای اجرایی کمیته حسابرسی نگاه ویژه‌ای دارند.

بر اساس تعریف انجمن حسابرسان داخلی امریکا (IIA)، «حسابرسی داخلی فعالیتی مشاوره‌ای، اطمینان‌آور، مستقل و بی‌طرفانه است که به منظور افزودن ارزش و بهسازی عملیات سازمان طراحی می‌شود.»

سیر تحول وظایف حسابرسی داخلی

نگاهی به تاریخچه فعالیت حسابرسی داخلی در پنجاه سال اخیر، اهمیت دستیابی به سطح مطلوبی از عملکرد و کیفیت را نشان می‌دهد:

• دهه 1950: بررسی سوابق حسابداری، رویدادها و ممیزی اسناد.
• دهه 1960: رعایت خط‌مشی‌ها و رویه‌های شرکت.
• دهه 1980: ارزیابی کنترل‌های داخلی.
• دهه 1990: گزارش درباره سیستم کنترل داخلی.
• سال 2000: مدیریت ریسک.
• از سال 2003: نقش ارزش‌آفرینی و بهبود عملکرد.

امروزه، عملکرد حسابرسی داخلی در مرحله پیش از حسابرسی مستقل بسیار تأثیرگذار است. اگر حسابرس مستقل به واسطه ارزیابی مطلوب از عملکرد واحد حسابرسی داخلی، خطر کنترل را در سطح پایین ارزیابی کند، حجم رسیدگی‌های خود را کاهش داده و این امر به نوبه خود بر کیفیت حسابرسی می‌افزاید.

4 منظر کلیدی ارزیابی کیفیت حسابرسی داخلی

در این مقاله کیفیت حسابرسی داخلی از چهار منظر اصلی بررسی شده است تا چارچوبی برای ارزیابی و بهبود آن ارائه شود.

1. جایگاه سازمانی حسابرسی داخلی

حسابرسی داخلی باید از جایگاه سازمانی متناسبی برخوردار باشد که ویژگی‌های استقلال و بی‌طرفی را تضمین کند. در یک ساختار مطلوب، واحد حسابرسی داخلی زیرم مجموعه کمیته حسابرسی است که اعضای آن از مدیران غیرموظف یا مستقل تشکیل شده‌اند. این جایگاه به حسابرس داخلی آزادی عمل لازم برای برقراری ارتباط با حسابرس مستقل و انجام عملیات به دور از هرگونه جانبداری را می‌دهد.

2. صلاحیت حرفه‌ای کارکنان حسابرسی داخلی

صلاحیت حرفه‌ای به معنای اطمینان از انجام کار توسط افرادی است که آموزش فنی و حرفه‌ای و کاردانی کافی دارند. حسابرسان داخلی باید افرادی باتجربه، دارای دانش کافی و شناخت بالا از فرایندها، عملیات و اصلاح سیستم‌ها باشند. حمایت کافی مدیران نیز به عنوان پشتوانه‌ای محکم برای ضمانت اجرایی گزارش‌ها و پیشنهادهای آن‌ها ضروری است.

3. کارایی و اثربخشی گزارش‌ها و اقدامات

برقراری یک نظام اندازه‌گیری عملکرد در حوزه فعالیت حسابرسی داخلی، نقش مهمی در رسیدن به اهداف مطابق با بالاترین استانداردها دارد. اندازه‌گیری کارایی و اثربخشی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• سطح کمک به بهبود مدیریت ریسک، کنترل و فرایندهای سازمانی.
• سطح دستیابی به اهداف اصلی و کلیدی (عینی) سازمان.
• افزایش اثربخشی فرایندهای حسابرسی.
• اثربخشی در برآوردن نیازهای ذی‌نفعان.
• شفافیت ارتباط با حسابرسان و هیئت مدیره.

4. تعاملات حسابرسی داخلی با سایر ارکان سازمان

تعامل مؤثر با بخش‌های مختلف، یکی از پایه‌های کیفیت حسابرسی داخلی است.

• کمیته حسابرسی: هرچه پیوند میان کمیته حسابرسی و واحد حسابرسی داخلی نیرومندتر باشد، تأمین استقلال و بی‌طرفی حسابرسان داخلی بیشتر خواهد شد.
• حسابرسان مستقل: اتکا بر کار حسابرسان داخلی باعث صرفه‌جویی در هزینه و ارائه خدمات بیشتر به صاحب‌کار می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد صلاحیت حرفه‌ای و کیفیت کار حسابرسان داخلی، رابطه معناداری با اتکای حسابرسان مستقل بر عملکرد آنان دارد.
• مدیران: حسابرسی داخلی به مدیران در رسیدن به اهدافشان کمک می‌کند. مدیران باید با شناخت اهمیت فعالیت‌های حسابرسی داخلی و ایجاد یک رابطه صمیمانه، از اجرای پیشنهادهای اصلاحی حمایت کنند.

نتیجه‌گیری

مدیران باید از عملکرد بخش‌های مختلف سازمان آگاهی داشته باشند تا بتوانند نیازهای خود را مطالبه و ارزیابی کنند. برخورداری از یک واحد حسابرسی داخلی اثربخش، با توجه به کارکردهای چندوجهی آن، کمک بزرگی به سازمان‌ها در دستیابی به اهدافشان در محیط رقابتی امروز است. برای دستیابی به کیفیت حسابرسی داخلی مطلوب، باید به جایگاه سازمانی، صلاحیت حرفه‌ای کارکنان، اثربخشی اقدامات و تعاملات سازنده آن توجه ویژه‌ای داشت.

منابع:

این مقاله بر اساس ترجمه و تدوین مقاله‌ای از محمد شریفی راد و علیرضا ساسانی و با بهره‌گیری از منابع زیر تهیه شده است:
1- تختائی، نصراله – تمیمی، محمد، “نقش کمیته حسابرسی در کیفیت گزارشگری مالی” فصلنامه حسابدار رسمی شماره 15 پاییز 1390.
2- حساس یگانه، یحیی (1389) “نقش متقابل حسابرسی داخلی و حاکمیت شرکتی” پایگاه اطلاع رسانی انجمن حسابداران خبره ایران.
3- خلیل ارجمندی، غالمرضا (1389) “نقش کمیته حسابرسی در تحقق نظام راهبری شرکتی” همایش حسابرسی داخلی. پایگاه اطلاع رسانی انجمن حسابداران خبره ایران.
4- خوزین علی(1385) “خدمات متقابل مدیریت و حسابرس داخلی در سازمان” ماهنامه تدبیر، شماره 170.
5- سازمان حسابرسی(1389) استاندارد حسابرسی شماره 610، “ارزیابی کار واحد حسابرسی داخلی”.
6- ساسانی علیرضا، شریفی راد محمد (1391) “سودمندی واحد حسابرسی داخلی” مجله حسابرس، شماره 62.
7- نیکبخت محمدرضا. محمد معاذی نژاد (1387) “عوامل موثر بر اتکای حسابرسان مستقل بر کار حسابرسان داخلی” دو فصلنامه تحقیقات مالی دوره10،شماره 26.
8- Hong kong,CPA,&CA.Australia. (2010)” Audit Committees and Audit quality”.
9- Jiin-Feng Chen, Wan-Ying Lin(2011)” Measuring InternalAuditing’s Value” The IIA’s Global Internal Audit Survey. www.theiia.org
10- The Institute of Internal Audit IIA (1774) Internal Auditing:History,Evolution, and Prospects
11- The Institute of Internal Audit IIA (2010)”Measuring Internal Audit Effectiveness and Efficiency” IPPF-Practice Guide.