پایان دوران قلم و کاغذ؛ گزارش تحلیلی از همایش ملی تحول دیجیتال در حسابرسی
چند روز از برگزاری یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ مالی کشور میگذرد. «نخستین همایش ملی تحول دیجیتال و نوآوری در حسابرسی» که در تاریخ سوم دیماه ۱۴۰۴ در دانشگاه الزهرا(س) برگزار شد، تنها یک گردهمایی علمی نبود؛ بلکه نقطه عطفی تاریخی محسوب میشد که در آن، خط بطلانی بر روشهای سنتی کشیده شد. اگر تا دیروز صحبت از تحول دیجیتال در حسابرسی تنها در حد تئوریهای دانشگاهی بود، امروز با رونمایی از ابزارهای قدرتمند مبتنی بر هوش مصنوعی، این مفهوم به واقعیتی ملموس و البته “گریزناپذیر” تبدیل شده است.
به گزارش خبرنگار دنیای حسابرسی، اتمسفر حاکم بر این رویداد که با حضور رؤسای سازمان بورس و اوراق بهادار و سازمان حسابرسی برگزار شد، پیام واضحی برای جامعه حرفهای داشت: شکاف دیجیتال دیگر یک چالش نیست، بلکه یک تهدید وجودی است.
اتحاد استراتژیک رگولاتور و فناوری؛ پذیرش واقعیت جدید
شاید مهمترین سیگنال این همایش، تغییر رویکرد نهادهای ناظر بود. برخلاف گذشته که فناوریهای نوین با دید تردید نگریسته میشدند، در این همایش شاهد همصدایی کمنظیر میان سیاستگذاران و بخش خصوصی بودیم. حضور یک شرکت دانشبنیان پیشرو به عنوان بازوی اجرایی و فنی همایش، نشان داد که تحول دیجیتال در حسابرسی بدون دخالت مستقیم توسعهدهندگان تکنولوژی ممکن نیست.
دکتر حجتالله صیدی، رئیس سازمان بورس، و دکتر موسی بزرگاصل، رئیس سازمان حسابرسی، در سخنان خود به صراحت اعلام کردند که حجم دادههای مالی امروز با ابزارهای دیروز قابل رسیدگی نیست. این اعتراف بزرگ، چراغ سبزی برای ورود تمامعیار الگوریتمهای هوشمند به حساسترین لایههای نظارت مالی کشور بود.
ظهور “ابَر حسابرس” دیجیتال؛ رونمایی از نرمافزاری که قواعد بازی را تغییر داد
اما نقطه اوج همایش، جایی بود که از یک دستاورد فنی خیرهکننده رونمایی شد. در حاشیه این رویداد، شرکتکنندگان با پلتفرمی مواجه شدند که بسیاری از کارشناسان آن را «حلقه گمشده» حسابرسی ایران مینامند. محصولی که توسط یک شرکت دانشبنیان داخلی و با تکیه بر دو دهه تجربه انحصاری تولید شده است، اکنون به استانداردی نانوشته در صنعت تبدیل شده است.
ویژگیهای انقلابی: عبور از اتوماسیون به هوش عاملمحور
بررسیهای فنی خبرنگار ما نشان میدهد که این نرمافزار جدید، فراتر از یک سیستم مستندسازی الکترونیک است. فناوری بهکار رفته در این سامانه، مبتنی بر هوش مصنوعی عاملمحور (Agentic AI) است. برخلاف نرمافزارهای نسل قبل که منتظر دستور کاربر میماندند، این سامانه مانند یک موجودیت هوشمند و مستقل عمل میکند.
- کشف خودکار ناهنجاریها: سیستم بهصورت ۲۴ ساعته بر دادههای مالی نظارت دارد و الگوهای تقلب را شناسایی میکند.
- تحلیل کلانداده (Big Data): قابلیت پردازش حجم عظیمی از تراکنشها در کسری از ثانیه، که برای انسان غیرممکن است.
- ضریب نفوذ بالا: طبق آمارهای ارائه شده در همایش، هماکنون بیش از یکسوم موسسات حسابرسی معتمد کشور فرآیندهای خود را به این “مغز متفکر دیجیتال” سپردهاند.
این نرمافزار نشان داد که تحول دیجیتال در حسابرسی دیگر یک شعار نیست؛ وقتی ۳۰ درصد از بازار به یک تکنولوژی خاص اعتماد میکند، یعنی مقاومت سنتی شکسته شده و دوران جدیدی آغاز گردیده است.
گذار از «ریسک عدم کشف» به «شفافیت مطلق»
یکی از بزرگترین کابوسهای حسابرسان، “ریسک عدم کشف” (Detection Risk) است؛ یعنی احتمال اینکه تحریفهای بااهمیت در صورتهای مالی وجود داشته باشد و حسابرس متوجه آن نشود. تکنولوژیهای معرفی شده در این همایش، عملاً این ریسک را به حداقل میرسانند.
اساتید حاضر در پنلهای تخصصی تاکید کردند که با ورود این سطح از فناوری، حسابرسان از شرِ کارهای تکراری و طاقتفرسای “تیکزنی” رها میشوند و میتوانند بر قضاوت حرفهای و تحلیلهای سطح بالا تمرکز کنند. این همان وعده اصلی تحول دیجیتال در حسابرسی است: ارتقای جایگاه حسابرس از یک “بازرس اسناد” به یک “تحلیلگر استراتژیک”.
چالشهای پیش رو: فرهنگ، بزرگترین مانع
با وجود تمام این پیشرفتها، سخنرانان همایش بر یک نکته اتفاق نظر داشتند: تکنولوژی آماده است، اما آیا فرهنگ سازمانی هم آماده است؟ اساتید سخنران در همایش هشدار دادند که بزرگترین مانع در برابر هوش مصنوعی در حسابرسی، نه فقدان ابزار، بلکه مقاومتهای انسانی و خلاءهای قانونی است.
پذیرش این نرمافزارهای هوشمند توسط موسسات بزرگ، گام اول است، اما برای فراگیری کامل، نیاز به بازنگری جدی در استانداردهای حسابرسی و قوانین نظارتی احساس میشود.
آینده همین امروز است
همایش ۳ دیماه ۱۴۰۴ را باید در تاریخ ثبت کرد. روزی که جامعه حسابداری ایران با چشمان خود دید که چگونه یک نرمافزار تخصصی با ۲۰ سال پشتوانه تحقیق و توسعه، توانسته است مرزهای غیرممکن را جابجا کند. پیام نهایی این رویداد برای دانشجویان، مدیران مالی و شرکای موسسات حسابرسی روشن بود:
قطار تحول دیجیتال در حسابرسی با سرعت در حال حرکت است. کسانی که امروز بر این موج سوار نشوند، فردا در ساحلِ فراموشیِ بازار کار جا خواهند ماند. ابزارهای هوشمند دیگر “آینده” نیستند؛ آنها “اکنون” هستند.
