ابهامات رایج در استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS)

ابهامات رایج در استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS): پرسش و پاسخ برای مدیران مالی

استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS) مجموعه‌ای پیچیده از قوانین حسابداری هستند که درک آن‌ها برای مدیران اجرایی و حتی متخصصان مالی می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. این مقاله به بررسی برخی از سوالات متداول که مدیران ارشد اجرایی (CEO) و مدیران مالی در مورد کاربرد IFRS در صورت‌های مالی تلفیقی و فردی شرکت‌ها مطرح می‌کنند، می‌پردازد. پاسخ‌ها بر اساس استانداردهای کلیدی IFRS ارائه شده‌اند تا به رفع ناهماهنگی‌های ظاهری و درک بهتر الزامات گزارشگری کمک کنند.

پرسش اول: ناهماهنگی در افشای بخش‌های عملیاتی

سوال: چرا افشای بخش‌های عملیاتی در صورت‌های مالی تلفیقی گروه ما بر اساس موقعیت جغرافیایی مشتریان است، در حالی که در یک شرکت بورسی دیگر بر اساس نوع محصول فروخته شده است؟ همچنین، چرا شرکت‌های تابعه بزرگ ما که در چندین منطقه جغرافیایی مشتری دارند، هیچ‌گونه افشای بخشی در صورت‌های مالی فردی خود ارائه نمی‌دهند؟

پاسخ: استاندارد مربوط به بخش‌های عملیاتی IFRS 8 – بخش‌های عملیاتی است. تعریف یک بخش عملیاتی در IFRS 8 بر اساس مدل کسب‌وکار یک واحد تجاری است که می‌تواند از شرکتی به شرکت دیگر متفاوت باشد. افشاگری‌ها بر اطلاعاتی تمرکز دارند که مدیریت برای اداره کسب‌وکار مهم می‌داند.

IFRS 8 یک بخش عملیاتی را به عنوان جزئی از یک واحد تجاری تعریف می‌کند که:

• در فعالیت‌های تجاری مشارکت دارد که از آن‌ها ممکن است درآمد کسب کرده و هزینه‌هایی را متحمل شود.
• نتایج عملیاتی آن به طور منظم توسط تصمیم‌گیرنده اصلی عملیاتی بررسی می‌شود.
• اطلاعات مالی مجزا برای آن در دسترس است.

«تصمیم‌گیرنده اصلی عملیاتی» بیشتر یک نقش است تا یک عنوان شغلی؛ این نقش بر اساس اینکه چه کسی عملکرد را نظارت کرده و منابع را به بخش‌های عملیاتی تخصیص می‌دهد، تعریف می‌شود. لازم به ذکر است که رعایت IFRS 8 فقط برای شرکت‌های پذیرفته شده در بورس الزامی است. به همین دلیل شرکت‌های تابعه ما (که بورسی نیستند) الزامی به ارائه این اطلاعات ندارند. اگرچه می‌توان این اطلاعات را به صورت داوطلبانه ارائه داد، اما باید کاملاً با الزامات IFRS 8 مطابقت داشته باشد.

پرسش دوم: روش‌های اندازه‌گیری متفاوت برای اموال، ماشین‌آلات و تجهیزات (PPE)

سوال: در یادداشت‌های صورت‌های مالی تلفیقی، تمام املاک مشاع خود را با استفاده از مدل ارزش منصفانه اندازه‌گیری می‌کنیم، اما ماشین‌آلات و تجهیزات را با مدل بهای تمام شده می‌سنجیم. چرا دارایی‌هایی که همگی تحت عنوان «اموال، ماشین‌آلات و تجهیزات» نمایش داده می‌شوند، به طور متناقض اندازه‌گیری می‌شوند؟

پاسخ: IAS 16 – اموال، ماشین‌آلات و تجهیزات (PPE) به شرکت‌ها اجازه می‌دهد (اما آن‌ها را ملزم نمی‌کند) که PPE خود را به ارزش منصفانه تجدید ارزیابی کنند. با این حال، این استاندارد الزام می‌کند که مدل اندازه‌گیری مورد استفاده (بهای تمام شده یا ارزش منصفانه) باید برای هر طبقه از دارایی‌ها به طور یکسان اعمال شود.

یک طبقه از PPE گروهی از دارایی‌ها با ماهیت و کاربرد مشابه در عملیات یک واحد تجاری است. بر این اساس، املاک (زمین و ساختمان) یک طبقه مجزا و ماشین‌آلات و تجهیزات طبقه‌ای دیگر را تشکیل می‌دهند. بنابراین، اندازه‌گیری املاک بر اساس مدل تجدید ارزیابی (ارزش منصفانه) و ماشین‌آلات بر اساس مدل بهای تمام شده کاملاً با استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی سازگار است. با این حال، انتخاب گزینشی یا استفاده از «مدل اندازه‌گیری مختلط» برای املاک صرفاً بر اساس موقعیت جغرافیایی مجاز نیست. این کار از تجدید ارزیابی تنها مواردی که ارزششان افزایش یافته است، جلوگیری می‌کند.

پرسش سوم: شناسایی دارایی‌های نامشهود (برندها)

سوال: در یادداشت دارایی‌های نامشهود، نام‌های تجاری مرتبط با شرکت‌های تابعه‌ای که اخیراً خریداری کرده‌ایم، گنجانده شده است. اما نام‌های تجاری مرتبط با محصولات شرکت اصلی (Omega) در این رقم لحاظ نشده است. این عدم هماهنگی را درک نمی‌کنم. آیا می‌توانیم مانند PPE، از مدل ارزش منصفانه برای اندازه‌گیری دارایی‌های نامشهود استفاده کنیم؟

پاسخ: طبق IAS 38 – دارایی‌های نامشهود، توانایی شناسایی یک دارایی نامشهود به نحوه ایجاد آن بستگی دارد. برندهای ایجاد شده در داخل شرکت (مانند برند Omega) معیارهای شناسایی بسیار سخت‌گیرانه‌ای دارند و به ندرت واجد شرایط شناسایی به عنوان دارایی هستند.

در مقابل، اقلام نامشهود مربوط به یک شرکت تابعه خریداری شده که در تاریخ تحصیل وجود دارند، به عنوان بخشی از یک ترکیب تجاری تحصیل می‌شوند و معیارهای شناسایی متفاوتی دارند. مشروط بر اینکه ارزش منصفانه چنین دارایی نامشهودی در تاریخ تحصیل به طور قابل اتکایی قابل اندازه‌گیری باشد، در صورت وضعیت مالی تلفیقی شناسایی می‌شود.

استفاده از مدل ارزش منصفانه برای دارایی‌های نامشهود محدود به دارایی‌هایی است که در یک بازار فعال معامله می‌شوند. این امر در مورد دارایی‌های نامشهود، به ویژه نام‌های تجاری، بسیار نادر است، بنابراین مدل ارزش منصفانه در اینجا قابل استفاده نخواهد بود.

پرسش چهارم: تفاوت بین املاک سرمایه‌گذاری و PPE

سوال: چرا در صورت وضعیت مالی دو دسته «املاک سرمایه‌گذاری» و «اموال، ماشین‌آلات و تجهیزات» داریم؟ مگر ما در تمام املاک خود سرمایه‌گذاری نمی‌کنیم؟ چرا املاک سرمایه‌گذاری به ارزش منصفانه و بدون استهلاک اندازه‌گیری می‌شوند، اما سایر املاک به بهای تمام شده پس از کسر استهلاک انباشته؟

پاسخ: املاکی که برای مقاصد سرمایه‌گذاری نگهداری می‌شوند تحت IAS 40 – املاک سرمایه‌گذاری قرار می‌گیرند. این استاندارد املاک سرمایه‌گذاری را به عنوان املاک نگهداری شده برای کسب درآمد اجاره یا افزایش ارزش سرمایه (یا هر دو) تعریف می‌کند، نه برای استفاده در روال عادی کسب‌وکار.

IAS 40 اجازه می‌دهد املاک سرمایه‌گذاری به روش ارزش منصفانه (بدون استهلاک و با شناسایی سود و زیان در صورت سود و زیان) یا به روش بهای تمام شده اندازه‌گیری شوند. املاکی که در روال عادی کسب‌وکار استفاده می‌شوند، تحت IAS 16 قرار گرفته و به روش بهای تمام شده یا تجدید ارزیابی اندازه‌گیری می‌شوند. در روش تجدید ارزیابی، سودها عموماً در «سایر درآمدهای جامع» و زیان‌ها در صورت سود و زیان شناسایی می‌شوند. این تفاوت در طبقه‌بندی و اندازه‌گیری به دلیل تفاوت در هدف نگهداری دارایی است. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید به وبسایت بنیاد IFRS مراجعه کنید.

منبع: Questions for the Past 7 Years’ Exams BY Amr Reda CMA, FMVA, & DipIFR