راهنمای جامع آزمون کنترل داخلی: اصول، معیارها و رویهها
برنامه آزمون اجزا، اصول و معیارهای کنترل داخلی
کنترل داخلی یکی از ارکان اساسی حاکمیت شرکتی و مدیریت ریسک در هر سازمانی است. این راهنما به تشریح یک برنامه آزمون جامع شامل 5 جزء، 17 اصل و 87 معیار کلیدی برای ارزیابی اثربخشی سیستم کنترلهای داخلی میپردازد. در ادامه، شرح آزمونهای مربوط به هر اصل به تفصیل ارائه شده است.
محیط کنترلی
محیط کنترلی، پایه و اساس سایر اجزای کنترل داخلی است و جو عمومی سازمان را نسبت به اهمیت کنترلها شکل میدهد.
اصل 1: نمایش تعهد به درستكاری و ارزشهای اخلاقی
شرکت نسبت به درستكاری و ارزشهای اخلاقی از خود تعهد نشان میدهد.
- برقراری جو عمومی مناسب در سطح بالای شرکت: هیأت مدیره در کلیه سطوح سازمان از طریق صدور دستورات، رفتار و اقدامات عملی از اهمیت درستكاری و پایبندی به ارزشهای اخلاقی حمایت میکند.
- ایجاد استانداردهای رفتاری: انتظارات هیأت مدیره و مدیریت ارشد در قالب اشاعه استانداردهای رفتاری به سطوح مختلف شرکت منعکس میگردد.
- ایجاد فرآیندهایی جهت ارزیابی و پیروی از استانداردهای رفتاری: شرکت برای ارزیابی عملكرد افراد در رعایت استانداردهای رفتاری، فرآیندهای لازم را مستقر مینماید.
- رسیدگی و گزارش به موقع انحرافات: انحراف از استانداردهای رفتاری مورد انتظار، به موقع شناسایی و آثار منفی آن اصلاح میگردد.
شرح آزمونها:
- یک نسخه از منشور اخلاقی یا آییننامه انضباطی مدون شرکت را دریافت نمایید.
- بررسی نمایید که آیا جزئیات کافی متناسب با ماهیت فعالیت شرکت در منشور اخلاقی منظور شده و رفتارهای غیرقابل قبول به همراه عواقب آن تبیین شده است.
- در مورد نحوه اطلاعرسانی منشور اخلاقی (ابلاغ، آموزش و…) پرسوجو و با انتخاب تعدادی از پروندههای پرسنلی، بررسی نمایید که آیا مفاد به کارکنان ابلاغ شده است.
- بررسی نمایید که آیا کمیته انضباطی برای رسیدگی به موارد تخطی از معیارهای رفتاری ایجاد شده و صورتجلسات آن را به صورت نمونه بررسی کنید.
- بررسی نمایید که آیا در موارد تخطی، اطلاعرسانی مناسب در مورد تصمیمات انضباطی صورت پذیرفته است.
- از طریق مصاحبه با کارکنان، اطلاعات آنان درباره رفتارهای غیرقابل قبول و عواقب آن را ارزیابی کنید.
- بررسی کنید که آیا هیئت مدیره و مدیریت ارشد با گفتار و رفتار خود (tone at the top) بر ارزشهای اخلاقی تأکید کردهاند.
اصل 2: ایفای مسئولیت نظارتی
هیأت مدیره استقلال خود را از مدیریت نشان میدهد و بر توسعه و عملكرد كنترلهای داخلی نظارت میكند. این نظارت شامل مسئولیتهای مشخص، بهکارگیری تخصصهای مورد نیاز، عملکرد مستقل و نظارت بر کل سیستم کنترل داخلی است.
اصل 3: استقرار ساختار سازمان، اختیارات و مسئولیتها
مدیریت برای دنبال کردن اهداف شرکت، ساختار سازمانی، خطوط گزارشگری و نحوه مناسب تفویض اختیارات و مسئولیتها را مشخص میکند.
اصل 4: نمایش تعهد به صلاحیت و شایستگی
شرکت نسبت به جذب، توسعه و حفظ افراد باصلاحیت جهت نیل به اهداف، از خود تعهد نشان میدهد. این اصل شامل برقراری خطمشیها، ارزیابی صلاحیتها، و برنامهریزی برای جایگزینیهای شغلی است.
اصل 5: الزام به پاسخگویی
شرکت، در فرآیند تعقیب اهداف سازمان، افراد را در قبال مسئولیتهای کنترل داخلی مسئول میداند. این امر از طریق ایجاد معیارهای عملکرد، انگیزهها و پاداشها و ارزیابی عملکرد صورت میگیرد.
ارزیابی ریسک
شناسایی، تحلیل و مدیریت ریسکهایی که تحقق اهداف سازمان را تهدید میکنند، جزء حیاتی بعدی است.
اصل 6: مشخص کردن اهداف مرتبط
تعیین اهداف شرکت به طور کاملاً روشن به نحوی که تشخیص و ارزیابی ریسکهای مرتبط با عدم تحقق اهداف میسر گردد.
اصل 7: شناسایی و تحلیل ریسکها
شرکت ریسکهای مرتبط با عدم حصول اهداف را در سطح واحد، تحلیل و شناسایی کرده و آنها را مبنای مدیریت ریسک قرار میدهد.
اصل 8: ارزیابی ریسک تقلب
شرکت در ارزیابی ریسکهایی که اهداف واحد را تهدید میکنند، امکان وقوع تقلب را در نظر میگیرد. این شامل در نظر گرفتن انواع مختلف تقلب، ارزیابی مشوقها و فشارها میشود. برای اطلاعات بیشتر در مورد چارچوبهای بینالمللی میتوانید به وبسایت کمیته سازمانهای حامی کمیسیون تردوی (COSO) مراجعه کنید.
—
منبع: عظیم رهنورد واقف، دکترای مدیریت کسب و کار، حسابدار رسمی، حسابرس داخلی خبره
