حسابرسی محیط زیست چیست؟ | انواع، اهداف و گزارش‌دهی

مقدمه‌ای بر حسابرسی محیط زیست

حسابرسی محیط زیست یک فرآیند سیستماتیک و مستند برای ارزیابی رویه‌های اصلی یک سازمان در مورد موضوعات زیست‌محیطی است. این نوع حسابرسی با جدیت، ریسک مربوط به فعالیت‌های مشخص برون‌سازمانی بنگاه اقتصادی و تأثیر آن‌ها را بر روی محیط زیست ارزیابی می‌کند. حسابرسی محیط زیست و حسابرسی سیستم مدیریت محیط زیست اساساً یکسان هستند و هدف اصلی آن‌ها بررسی چگونگی رعایت قوانین زیست‌محیطی توسط مدیریت است.

اهداف اصلی حسابرسی محیط زیست

اهداف حسابرسی محیط زیست می‌تواند متنوع باشد و شامل موارد زیر است:

• اثبات رعایت الزام‌های قانونی و هنجارهای زیست‌محیطی
• ارزیابی اثربخشی سیستم‌های مدیریت محیط زیست
• شناسایی خطرات و ریسک‌های زیست‌محیطی مرتبط با فعالیت‌های سازمان
• تعیین صحت و دقت روش‌ها و ثبت‌های صورت گرفته

برای دستیابی به این اهداف، به ویژه برای ارزیابی عملکرد و شناسایی خطرات، نیاز به حسابرسانی با تجربه و تخصص ویژه در زمینه‌هایی مانند مهندسی، شیمی و حرفه‌های ایمنی است. اما اگر هدف صرفاً بررسی رویه‌ها باشد، تجربه یک حسابرس محیط زیست کافی خواهد بود.

انواع حسابرسی محیط زیست

حسابرسی زیست‌محیطی به طور کلی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شود:

۱. حسابرسی رعایت (Compliance Audit)

هدف اصلی این نوع حسابرسی، اثبات رعایت همه هنجارها و الزام‌های قانونی در مورد محیط زیست در فعالیت‌های سازمان است. حسابرسی رعایت، ماهیتی تدافعی دارد و به عنوان یک ابزار، مسئولیت‌های سازمان را در سه حوزه بررسی می‌کند:

• مسئولیت‌های گذشته: حسابرسی حوادث طبیعی و پیامدهای آن
• مسئولیت‌های جاری: حسابرسی بدهی‌های کیفری و داخلی ناشی از فعالیت‌های زیست‌محیطی
• مسئولیت‌های آینده: حسابرسی ریسک‌ها برای شناسایی و محدود کردن خطرات قانونی و اقتصادی

۲. حسابرسی فرآیند (Process Audit)

این نوع حسابرسی پویایی بیشتری نسبت به حسابرسی رعایت دارد. علاوه بر در نظر گرفتن بدهی‌ها و راه‌های حل بالقوه، به دنبال راهکارهای تکنیکی برای حفاظت از محیط زیست، کاهش هزینه‌ها و افزایش سرمایه‌گذاری‌ها نیز می‌باشد. هدف اصلی، اجرای فرآیندها و فعالیت‌ها به گونه‌ای است که به محیط زیست آسیب نرسانند و بدهی‌های احتمالی ناشی از تخطی از قوانین در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی لحاظ شوند.

ابزار و تکنیک‌های مورد استفاده

در فرآیند حسابرسی محیط زیست از ابزارها و شواهد مختلفی استفاده می‌شود. بررسی‌ها شامل موارد زیر است:

• پرس‌وجو و مصاحبه با کارکنان
• مطالعه مستندات، خط‌مشی‌ها، روش‌ها و دستورالعمل‌های کاری
• مشاهده مستقیم مراحل، فرآیندها و وقایع
• نمونه‌گیری و بررسی نتایج نظارت‌ها
• جمع‌آوری شواهد پشتیبان مانند کپی اسناد، عکس‌ها و یادداشت‌ها

ابزارهای کلیدی مورد استفاده می‌تواند شامل فهرست‌های بررسی (چک‌لیست‌ها)، پرسش‌نامه‌ها و تکنیک‌های مشاهده و عکس‌برداری باشد.

شکل و محتوای گزارش حسابرسی محیط زیست

گزارش حسابرسی محیط زیست باید تا حد امکان ساده و قابل درک باشد. محتوای آن بر اساس حدود، خواسته‌های صاحب‌کار و مفاد قرارداد حسابرسی تعیین می‌شود. یک ساختار رایج برای این گزارش شامل دو ستون “یافته‌ها” و “پیشنهادها” است. برای شکل و محتوای رسمی‌تر، می‌توان از رهنمودهای ارائه شده در استاندارد بین‌المللی ISO 19011 برای حسابرسی سیستم‌های مدیریتی استفاده کرد.

یک چارچوب کلی برای گزارش به شرح زیر است:

• خلاصه اجرایی: مروری کلی بر یافته‌ها و نتایج اصلی.
• حدود حسابرسی: شامل محدوده‌های بررسی‌شده، موقعیت مکانی و تاریخ حسابرسی.
• گزارش تفصیلی: شرح یافته‌ها و رویدادهای اصلی، مشاهدات بازدید میدانی و عکس‌ها.
• نتیجه‌گیری و پیشنهادات: لیست کامل تمامی پیشنهادها برای بهبود.
• ضمیمه‌ها: شامل کپی موافقت‌نامه، عکس‌ها و سایر مستندات پشتیبان.

منبع: محتوای ارائه شده توسط کاربر